แม่น้ำโขงเป็นแม่น้ำที่ไหลผ่านตามแนวเส้นเขตแดนทางธรรมชาติระหว่างประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน แต่ปัญหาและผลกระทบจากการสร้างเขื่อนบนแม่น้ำนานาชาติสายนี้ ที่มีต่อประชาชน วิถีชีวิตคนไทยในหลายมิติ ไม่ว่าจะเป็นการลดลงของปริมาณน้ำในช่วงหน้าแล้ง ตะกอนที่หายไป และการเปลี่ยนแปลงการไหลของน้ำ ที่ทำให้ปริมาณสัตว์น้ำลดลง ส่งผลต่อวิถีชีวิตและธรรมชาติ สูญเสียรายได้จากการจับสัตว์น้ำ รวมทั้งความรู้เกี่ยวกับนิเวศแม่น้ำโขงที่กำลังจะหายไป
ความสำคัญของแม่น้ำโขงนั้นมีหลายอย่าง ทั้งด้านระบบนิเวศที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยพันธุ์ปลากว่า 1,200 ชนิดและชนิดพันธุ์พืชอีกมากมาย เป็นแหล่งรายได้และวิถีชีวิตของชุมชนริมฝั่งโขงที่ก่อให้เกิดวัฒนธรรมต่างๆ อีกทั้งเป็นพรมแดนธรรมชาติที่เชื่อมโยงเราและประเทศเพื่อนบ้านเข้าไว้ด้วยกัน
ในวันนี้แม่น้ำโขงเผชิญกับภัยคุกคามที่ถาโถมเข้ามา โครงการก่อสร้างเขื่อนเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้า เช่นกรณีเขื่อนปากแบง ที่หากมีการสร้างเขื่อนเกิดขึ้นจะทำให้สารพิษจากการทำเหมืองแร่แร์เอิร์ธที่ไหลมาพร้อมกับน้ำจากแม่น้ำกก สาย รวก และไหลลงสู่แม่น้ำโขงได้ หรือเขื่อนภูงอยซึ่งเป็นเขื่อนใหม่ที่หากมีการสร้างจะทำให้ระดับน้ำในแม่น้ำโขงสูงขึ้น อาจะทำให้เกิดน้ำท่วมชุมชนริมฝั่งโขงหลายชุมชน
จากที่กล่าวมาข้างต้น “MEKONG YOUTH LAB” โครงการร่วมมือระหว่างโครงการ MEKONG VISUAL FIELD LAB และโครงการ Youth Food Lab: เมล็ดพันธุ์เพื่อการเปลี่ยนแปลง จึงเกิดขึ้น โดยเชื่อว่าการแก้ปัญหาวิกฤตลุ่มน้ำโขงอย่างยั่งยืนต้องเริ่มจากคนในพื้นที่ โดยเฉพาะเยาวชนรุ่นใหม่ที่จะเป็นผู้รับผลกระทบในระยะยาว โครงการนี้จึงมุ่งพัฒนาทักษะการสื่อสาร การเล่าเรื่อง และการสร้างสื่อให้กับเยาวชนลุ่มน้ำโขง เพื่อให้พวกเขาสามารถบันทึกและถ่ายทอดภูมิปัญญา วิถีชีวิต และสถานการณ์แม่น้ำโขงในมุมมองที่สร้างสรรค์
Day 1 ล้อมวงพูดคุย พบปะ
วันที่ 18 เมษายน 2569 สถานที่: คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
การพบปะครั้งแรกกับทีมนักสื่อสารคนรุ่นใหม่ที่ผ่านการคัดเลือกทั้งหมด ทีม แบ่งตามกลุ่มของประเภทสื่อ ได้แก่ ทีมสารคดี ทีม ทีมวรรณกรรม 4 ทีม ทีมศิลปะ 1 ทีม ทีมการแสดง 1 ทีม และทีมบอร์ดเกม 1 ทีม
ในวันแรกของกิจกรรมเป็นการพูดคุยกับเหล่าวิทยากรในแต่ละประเด็นเพื่อเตรียมความก่อนลงมือสร้างสรรค์ผลงาน โดยมีประเด็นได้แก่ ภูมิรัฐศาสตร์ ความท้าทาย และสิ่งเผชิญหน้าร่วมกันของประชาชนในภูมิภาคแม่น้ําโขง โดยอาจารย์ธนเชษฐ์ วิสัยจร คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี อธิปไตยทางอาหารกับการต่อสู้ภาคประชาชน โดยคุณอุบล อยู่หว้า เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก การต่อสู้ของเครือข่ายประชาชนในจังหวัดอุบลราชธานี โดยคุณสดใส สร่างโศก วรรณกรรมกับแม่น้ําโขง โดยคุณวิทยากร โสวัตร ร้านหนังสือฟิลาเดลเฟีย อุบลราชธานี เล่าเรื่องแม่น้ําโขงกับอาหารที่หายไปในรูปแบบสารคดีโดยคุณธีรยุทธ์ วีระคํา และประสบการณ์คนรุ่นใหม่ทําสื่อ โดยคุณอาร์ตี้ แสงสุวรรณ์ Modular Team และครีเอเตอร์จากช่องสุรพันธ์
ส่วนช่วงบ่ายแต่ละทีมจะแยกย้ายเข้ากลุ่มของตนเองและพูดคุยกับเมนเทอร์หรือที่ปรึกษาของทีมตนเอง เพื่อออกแบบผลงานร่วมกัน โดยแต่ละทีมมีระยะเวลา 2 เดือนต่อจากนี้ในการลงพื้นที่เก็บข้อมูล ผลิตชิ้นงานและเผยแพร่บนพื้นที่สาธารณะ
Day 2 สำรวจ พูดคุยกับชุมชนสู้เขื่อนและกลุ่มชาติพันธุ์บรู
วันที่ 19 เมษายน 2569 ที่อําเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี
กิจกรรมของวันที่สองเน้นการสำรวจ ลงพื้นที่และพูดคุยชุมชนเพื่อให้น้องๆ ได้เห็นภาพและไอเดียที่จะไปพัฒนาผลงานต่อ โดยเริ่มแรกกันที่พาเดินชมที่เขื่อนปากมูล ไปกันต่อที่วัดบ้านหัวเห่ว พบตัวแทนชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบเขื่อนปากมูล และฟังเล่าเรื่องเขื่อนปากมูลและการคัดค้านเขื่อนพูงอย
จากนั้นไปแลกเปลี่ยนกับชาวบ้านชนเผ่าบรู ที่บ้านเวินบึก ที่ร่วมสู้เขื่อนปากมูลและเขื่อนพูงอย ฟังเรื่องราววิถีชุมชนกบัระบบนิเวศในการหาปลาในแม่น้ำโขง หรือการจักสานโดยนำไม้เฮี้ย (ไม้ไผ่) มาทำเป็นอุปกรณ์เครื่องใช้โดยเฉพาะหวด และกระติบข้าว
“ความรู้สึกของเราในฐานะทีมถักทอฯ ได้เห็นมุมมองชีวิตฝั่วโขงอย่างใกล้ชิดผ่านสายตาของคนใน ได้เห็นเด็กหลายกระโดดเล่นน้ำกันในแม่น้ำโขง ภาพที่คนในหมู่บ้านทานข้าวด้วยกัน ภาพของเรือที่ลอยอยู่บนแม่น้ำโขงไปจนถึงภาพแม่น้ำสายนี้ตอนฝนตก เป็นประสบการณ์ที่หาไม่ได้จากไหนการที่เราได้เรียนรู้ชีวิตของผู้คนริมโขง รู้สึกสนุกที่ได้เห็นภาพธรรมไปพร้อมกับรู้สึกเห็นใจชีวิตของชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบโดยไม่สามารถใช้ชีวิตไปกับแม่น้ำสายนี้เหมือนอดีต และพวกเรามีความหวังที่อยากจะทำให้คนข้างนอกและวัยเดียวกันได้ตระหนักถึงปัญหาเหล่านี้ครับ” นายชลธิศ จันทร์แรม และนายณัฐวุธ โขงโกบ จากทีมถักทออักษร
“ความรู้สึกของทีมที่อุบลครั้งแรก รู้สึกเอ็นจอยสนุกค่ะได้พูดคุยพบเจอกับเพื่อนต่างทีมแล้วก็ทั้งทีมงานต่างๆค่ะได้เห็นการทำงานของทีมงานแล้วก็เห็นถึงปัญหาที่เกิดขึ้น ของแม่น้ำโขงและตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดปัญหาเหล่านั้นขึ้นได้เห็นถึงผลกระทบที่เกิดต่อชาวบ้านที่อยู่อาศัยในละแวกนั้นจริงๆ การลงพื้นที่ไม่ว่าจะเป็นหมู่บ้านเวิร์นบึก เขื่อนปากมูลและวัดบ้านหัวเห่ว ได้รับความรู้ที่สำคัญและนำมาพัฒนาในผลงานของทีมค่ะ” ชนัญธิดา เหมกุล จากทีมเจนซี ซี่ ซี้ ซี๋
โปรดติดตามผลงานน้องๆ กันต่อหลังจากนี้
